Avrupa’yı Örnek Almak mı, Seçerek Hatırlamak mı?

Türkiye’de emeklilik yaşı ve prim gün sayısı düzenlemeleri yapılırken sık sık “Avrupa standartları” vurgusu yapıldı. Çalışma süresi uzatıldı, prim günleri artırıldı, sistemin sürdürülebilirliği konuşuldu. Ancak aynı Avrupa’nın emeklisine sağladığı sosyal güvence, yaşam desteği ve insanca geçim hakkı söz konusu olduğunda aynı hassasiyetin gösterilmediği yönünde toplumda ciddi bir kanaat oluşmuş durumda.

Bu tartışmada en sık verilen örneklerden biri Almanya. Almanya’da uzun yıllar çalışmış, yüksek prim ödemiş bir emekli ortalama 1.600–1.700 Euro bandında maaş alabiliyor. Bu tutar düşük gelir sınırının altında kaldığında ise devlet sosyal yardım mekanizmalarını devreye sokuyor. Kira desteği, temel ihtiyaç yardımı ve sosyal güvenceyle birlikte emeklinin asgari bir yaşam standardının altına düşmemesi hedefleniyor. Yani sistem, “çalıştın ama yetmiyor” diyen vatandaşını yalnız bırakmamaya çalışıyor.

Türkiye’de ise mesele sadece maaş miktarı değil; alım gücü. Resmî rakamlar açıklansa da pazardaki fiyat, kiradaki artış ve faturadaki yükseliş emeklinin cebindeki paranın reel değerini belirliyor. Avrupa’yı örnek göstererek emeklilik yaşını yükseltmek kolay; fakat aynı Avrupa’daki sosyal devlet refleksini uygulamak zor. İşte kamuoyundaki rahatsızlık tam olarak burada başlıyor: Standartlar seçilerek mi uygulanıyor?

Asgari ücret tartışmaları da benzer bir tablo sunuyor. Çalışma disiplininde, üretim verimliliğinde ve rekabet gücünde Avrupa modeli referans gösterilirken; ücret politikalarında “ülke şartları” denilerek daha düşük seviyeler meşrulaştırılıyor. Oysa küresel ekonomi içinde yer almak sadece yükümlülükleri değil, insan onuruna yaraşır yaşam hakkını da beraberinde getirmeli.

İş dünyası açısından da mesele tek boyutlu değil. Elbette çalışanına değer veren, sosyal haklarını gözeten ve adil ücret politikası uygulayan işletmeler var. Ancak genel algı, kâr maksimizasyonunun çoğu zaman emekçinin refahının önüne geçtiği yönünde. Bu algının kırılması için sadece piyasa dinamikleri değil, güçlü bir sosyal politika vizyonu gerekiyor.

Bir başka tartışma da din ve siyaset ilişkisinde ortaya çıkıyor. Toplumun hassasiyetleri zaman zaman söylem düzeyinde güçlü biçimde dile getirilirken, sosyal adalet ve gelir dağılımı söz konusu olduğunda aynı duyarlılığın hissedilmediği eleştirileri yapılıyor. Oysa inanç vurgusu, en çok da adalet ve hakkaniyet başlığında anlam kazanır. Sosyal devlet ilkesi ile manevi değerlerin ortak paydası zaten insan onurunu korumaktır.

Sonuç olarak mesele Avrupa mı, Afrika mı kıyaslaması değil. Mesele; hangi modeli referans alırsak alalım, vatandaşın insanca yaşayabileceği bir ekonomik düzen kurup kuramadığımızdır. Emekli, asgari ücretli ya da işçi fark etmeksizin herkesin ortak talebi basit: Çalıştığının karşılığını almak ve geleceğe güvenle bakabilmek.

Gerçek reform, yalnızca rakamlarla değil; insanın yaşam kalitesini yükselten politikalarla ölçülür. Ve bu ölçü, kıyaslamadan önce vicdanda başlar.

Hoşçakalın 

Ertuğrul ULUTEPE